در جنگلهاي افريقا اتفاق عجيبي در حال رخ دادن است
شامپانزه ها کاري رو انجام ميدن که تاحالا ديده نشده
اونا جشن گرفتن
اما اين همه ماجرا نيست
در منطقه فنگوليا در سنگال
آنها راه جالب توجهي رو براي به دست آوردن غذاشون پيدا کردند
اونها نيزه ميسازند و شکار ميکنند دقيقا مثل کاري که اجداد ما ميکردند
آيا اين ميمونها مهارت هاي انساني رو توسعه دادن؟
ميمون هاي بزرگ يعني شامپانزه ها، اورانگوتان ها
گوريل ها و بونوبو ها خيلي شبيه ما به نظر ميرسن
خيلي سخته که ارتباطي عميق رو بين ما و اونها حس نکرد
ما اومديم تا ببينيم بيشتر از چيزي که تا حالا تصور ميکرديم به اونها شباهت داريم
هر چيزي که قدرت ذهني اونا رو آشکار ميکنه
تفاوت خيره کننده اي رو بين قدرت تفکر ما و اونا نشون ميده
اگه شما فکر ميکني که 99 درصد ژنتيک ما با ميمون ها مشترکه
چه چيزي مارو به موقعيت فعليمون روي زمين رسونده
به موقعيت و جايگاهيي که کاملا با ميمون ها متفاوته
ما تلاش ميکنيم بفهميم چه چيزي ما رو انسان کرده
چه چيزي باعث اين تفاوت بزرگ شده؟
بزرگي اين تفاوت بين ما و اونا چقدره؟
چه چيزي اونارو عقب نگه داشته
مترجم: اميرحسين پاشايي
در منطقه اي دورافتاده در افريقا چيزي در زير نور خورشيد است
نزديک ترين خويشاوند زنده ما (شامپانزه ها) جسور شده اند
تصور ميشد شامپانزه ها از آب ميترسند
اما اين نر جوان از درخت پايين مي آيد
اون دستاشو به يک نوار درختي امن گرفته تا بر ترسش از اب غلبه کنه
آيا قبل از اين هم يک شامپانزه در يک گودال آب بازي کرده؟
شامپانزه هاي آزاد هيچ گاه به اين صورت در حال بازي با آب ديده نشده اند
انسان شناس جيل پيرتز به همراه روانشناس اندرو وايتن در فنگولياي سنگال
به طور شگفت آوري در حال مشاهده رفتار هيجاني شامپانزه ها هستند
شامپانزه ها شخصيت پرشور و نشاطي دارند
من به ندرت چهره يک شامپانزه رو اينجوري ديدم
منظورم اينه که اين هيجان به قدريه که سخت ميشه کنترلش کرد
اين کارا فقط براي خنک شدن نيست يک بازي و سرگرمي بچه گانست
منظورم اينه که اونا توي اب بازي ميکنن و به بازيشون توي آب به طور مداوم ادامه ميدن
اين تنها يک کشف زودهنگام بود که
يک تصوير غير منتظره از ذهن شامپانزه هارو ترسيم ميکرد
اونها بيشتر از اون چيزي که محققين تصور ميکردند به ما شباهت دارند
مهارت ها و هيجاناتي که ما انسانها فکر ميکرديم فقط در ما وجود داره يکي يکي
در ميمون ها ديده شد
با اين همه، تفاوت هاي خاص فکري ما با ميمون ها
تفاوت کوچکيست که باعث تفاوت هاي زيادي بين ما و ميمون ها شده
همين مسئله توضيحيست براي اينکه چرا ما بر روي آنها مطالعه ميکنيم، نه اونها روي ما
زماني که گودال آب احساسات شامپانزه ها را آشکار مي کرد
مطالعات آزمايشگاهي جديد، پرده از قدرت شگفت انگيز مغزشان بر مي داشت
در موسسه مکس پلنک در لايپزيک آلمان که بر روي تکامل انسان مطالعه مي شود
روانشناس جوزف کال يک بادام زميني را در يک لوله آزمايشگاهي شفاف قرار مي دهد
شامپانزه چطور مي تواند بادام زميني را به دست بياورد؟
او قبلا با چنين معمايي روبرو نشده است
براي 10 دقيقه او هيچ راه حلي براي اينکار نداشت
ولي ناگهان بوم!!!! او راه حل را کشف کرد
اونا مجبور بودن ياد بگيرن که ميتونن از آب به عنوان يک وسيله استفاده کنند
اين خيلي جالبه ، چون آب به خودي خود هيچ شکل خاصي نداره
ابزار ديگري توسط شامپانزه ها براي به دست آوردن گوشت استفاده مي شود که واقعا قابل توجه است
برگرديم به سنگال، جيل پيرتز از نزديک طرز غذا خوردن شامپانزه ها را تحت نظر دارد
شامپانزه هايي که در آفريقا زندگي مي کنند تقريبا همه چيز مي خورند
اونها علاقه خاصي به چشيدن طعم گوشت دارند
در اينجا شکار مورد علاقه آنها گالاگو است يک نخستي کوچک که در شب حشرات را شکار مي کند
اما اين شامپانزه گالاگو را با دستان خودش شکار نمي کند
پيرتز آنها را در حال ساختن نيزه و شکار با آنها ديده است
اندرو وايتن اميدوار است به کساني که
شاهد اين رفتار فوق العاده بوده اند ملحق شود
شامپانزه براي ساختن نيزه با شکستن يک شاخه شروع مي کند و سپس نوک آن را تيز مي کند
طوري که بتواند يک گالاگو را از پاي درآورد
در روز، گالاگوها داخل چنين شکاف هايي مي خوابند
در قدم بعدي براي شکار، شامپانزه به اين شکاف ها نزديک مي شود
و بعضي مواقع داخلشان را نگاهي مي اندازد
نيزه را مي گيرد
چند بار با فشار به حفره سيخونک مي زند
اين نيزه ممکن است تيزي يخ شکن را نداشته باشد
اما زماني که در اختيار بازويي باشد که 5 برابر از بازوي انسان قوي تر است
مي تواند اسلحه اي مهلک باشد
اونها زماني که نيزشون رو از سوراخ در ميارن اون رو بو مي کنند يا ليس مي زنن
بعد اونا حفره رو با شکوندنش باز ميکنن
و اگه خوش شانس باشن يک گالاگو توش پيدا مي کنند
شکستن شاخه ، لخت کردنش ، تيز کردنش و سيخونک زدن اون در حفره
اين شامپانزه ها مراحل مجزايي را بادقت در يک شکار هدف دار طي مي کنند
پيرتز و وايتن به پاسخ سوال خيلي نزديک شده اند
پيرتز بيشتر از 20 شکار با نيزه را مشاهده کرده
که در فصل باراني اتفاق افتاده
هر بار او مرحله اي از شکار را ديده
يک شامپانزه مشغول وارسي يک حفره براي پيدا کردن گالاگو است
او يک شاخه را کنده و نيزه مي سازد
اولين باري که من يک شامپانزه رو در حال ساختن ابزار ديدم با خودم گفتم
اين ميخواد چکار کنه؟ واقعا ميخواد با اين ابزار چکاري انجام بده؟
او نوک شاخه را مي جود تا تيز شود
سپس با کمک پايش نيزه را به سمت حفره هدايت مي کند
پريتز کشف جالب توجهي کرد
تا قبل از اين گمان نميشد که
به جز انسان حيواني به طور عادي از اسلحه هاي مرگبار استفاده کند
شکار با نيزه چطور مي تواند فاش کند که شامپانزه ها چطور فکر مي کنند؟
پريتز و تيمش ديدند که نيمي از شامپانزه ها در اينجا نيزه مي سازند
که به اين معناست که يادگيري شکار با نيزه در حال توسعه در اکثر گروه است
اين انتقال دانش براي ما انسانها طبيعي است
اما توليد ايده ها و سهيم شدن تکنولوژي با ديگران
يک تعريف علمي از فرهنگ است
به اعتقاد وايتن، فرهنگ شامل هنرهاي انسان است از آبجو گرفته تا موسيقي بتهون
اما علاوه بر اين فرهنگ سنت هاي جوامع ميمون ها را نيز در بر مي گيرد
وايتن در تلاش است کشف کند چه نوع ذهني مي تواند يک ميمون را به سمت فرهنگ رهبري کند
بچه ها به کارهاي والدينشان نگاه مي کنند، گاهي با دقت خيلي زياد
و بعد از ماه ها و سال ها رفتار والدينشان جزيي از رفتار آنها مي شود
اونها ميتونند رفتار والدين رو تقليد کنند
براي اثبات اينکه يک ميمون قادر است رفتار يک ميمون ديگر را کپي کند
دانشجوي وايتن يک آزمايش طراحي کرده است
در دانشگاه تگزاس
آنتوان اسپتري يک نوع دستگاه شکاف دار براي ميمون ها ساخته است
او داخل دستگاه يک دانه انگور مي اندازد
براي به دست آوردن انگور
يک شامپانزه ابتدا بايد ديسک را بچرخاند تا اجازه دهد انگور از سوراخ به پايين بيفتد
سپس يک شامپانزه بايد دستگيره اي را فشار دهد که دربي را که ميوه پشت آن است باز مي کند
اسپتري اکنون مشغول ياد دادن کار با دستگاه به شامپانزه اي به نام جودي است
او به تنهايي نميتوانست اين تمرين را انجام دهد اما با دادن شربتي شيرين به عنوان پاداش
شامپانزه ياد ميگيره که به دست آوردن ميوه 2 مرحله داره
چرخاندن
و سپس فشار دادن
سپس، هم گروهي هاي جودي وارد مي شوند
اسپتري مي خواهد بداند، چطور فقط با نگاه کردن
بقيه شامپانزه ها قادر به يادگيري تکنيک هستند
آيا اين ميمون ها مي توانند در بازي غذا پيدا کردن پيروز شوند؟
به نظر مياد يک شامپانزه فکر ميکنه ميتونه اينکارو انجام بده پس جودي رو به کنار هل ميده
يک دقيقه قبل فقط جودي روش کار با دستگاه رو بلد بود
اما الان بقيه هم ياد گرفتند و به اين صورت روش کار به سرعت بين گروه انتشار مي يابد
براي اسپتري مهمترين سوال هنوز باقي مانده است
آيا همسايه هاي کناري هم راه حل را ياد گرفته اند؟
آنها هيچ دوستي و رابطه اجتماعي با گروه اول ندارند
درحقيقت آنها با گروه اول دشمني دارند
آيا آنها در خلوتي که داشتند حواسشان راروي کاري که شامپانزه هاي همسايه مي کردند متمرکز کرده بودند؟
با وقت کمي که آنها براي ديدن داشته اند مانند گروه قبل با دستگاه کار مي کنند
چرخاندن و سپس فشار دادن دستگيره
يادگيري به وسيله تقليد يکي از مهارت هاي مورد نياز براي فرهنگ است
فرهنگ با مجموعه افکار و احساساتي که در پشت آن قرار دارد
براي مدتي طولاني ويژگي منحصر بفرد انسان محسوب مي شد
تاريخ فلسفه غربي هميشه بر پايه اين اصل استوار بوده که
ما انسانيم و اونا حيوانند
روح خدا در انسان دميده شده و حيوان ها فقط حيوان هستند
در سال 1960 تحولي به وجود آمد، زماني که يک محقق جوان
با حمايت موسسسه نشنال جئوگرافيک کمپي در تانزانيا برپا کرد
جين گودال به مشاهده احساساتي از شامپانزه ها پرداخت که خيلي شبيه احساسات ما انسانها بود
مخصوصا رابطه محکمي که بين مادر و فرزند وجود داره
در منطقه اي در غرب آفريقا
محققان ژاپني داستان يک بچه شامپانزه دو ساله معلول را گزارش مي کنند
مادرش پيشاني او را لمس مي کند تا ببيند او تب دارد يا نه
حتي زماني که کودک او قدرتش را از دست مي دهد و به مرگ نزديک مي شود او دست از فداکاري بر نمي دارد
وقتي من ديدم که مادر به بچه اش نگاه مي کند
واقعا فهميدم که احساسات ما انسان ها با شامپانزه ها خيلي نزديک به همه
تا هفته ها بعد از مرگ بچه مادرش جنازه او را بر پشتش حمل مي کند
آيا مادر عزادار است؟
آيا او قادر به فراموش کردن اين واقعه است؟
غير ممکن است که بفهميم شامپانزه مادر به چه چيزي فکر مي کند
اما سخت است احساسات او را منکر شويم
نشان دادن احساسات شامپانزه ها تنها يکي از دستاوردهاي جين گودال بوده است
او همچنين مدرک محکمي را براي نشان دادن هوش آنها پيدا کرد
گودال اولين کسي بود که ساختن ابزار و استفاده از آن را توسط شامپانزه ها گزارش کرد
در اينجا استفاده از ابزار براي گرفتن موريانه ها را مي بينيم
وقتي گودال صيد موريانه ها رو گزارش کرد مردم شگفت زده شدند
و فکر کردند که بايد تعريف انسان را تغيير دهيم
يا بايد شامپانزه ها را هم جزئي از انسان ها محسوب کنيم
وقتي گودال در اونجا بود چه چيزي رو نمي دونست؟
بقيه شامپانزه ها يک راه و حتي راه هاي پيچيده بيشتري را براي گرفتن موريانه ها داشتند
ابتدا اونها از يک چوب بزرگ مثل بيل براي کندن زمين استفاده کردند
سپس با بهره گرفتن از يک چوب باريک موريانه ها را بالا کشيدند
شايد عجيب ترين کشف گودال اين بود که شامپانزه ها شکارچي هستند
او ديد که دسته شامپانزه ها با دست خالي يک ميمون کلوبوس را شکار کردند
هرچند هيچ کس نگفته که آنها با هم همکاري مي کنند
اما به نظر مي رسد که آنها کار تيمي انجام مي دهند
همکاري يکي از کليدهايي بوده که ما انسان ها را به سمت فرهنگ سوق داده است
آيا ميمون ها با کار گروهي مي توانند سرعتشان را براي رسيدن به فرهنگ زياد کنند؟
فرض کنيد که گروهي از شامپانزه هاي مسلح و خطرناک به صورت دسته جمعي شکار کنند
پس چرا زمين سياره ميمون ها نيست؟
آيا ميمون ها استعداد همکاري کردن را دارند؟
يک سري مطالعات جديد آشکار مي کند که مقدمات کار گروهي در ميمون هاي بزرگ وجود دارد (ميمون هاي بزرگ به شامپانزه، بونوبو، گوريل و اورانگوتان مي گويند)
اگر چه همکاري آنها کم و کوتاه است
در يک آزمايش در موسسه اي در ژاپن که کارش تحقيق بر روي ميمون هاي بزرگ است
يک شامپانزه مي داند که غذا در زير سنگ مخفي شده است
محققين جاي آن سنگ را با يک سنگ بزرگتر عوض مي کنند
اگر دو شامپانزه بداند که غذا در زير سنگ است آيا مي توانند با همکاري هم آن را به دست آورند؟
در تلاشهاي مکرر، اين دو شامپانزه هيچ گاه کشيدن سنگ را همزمان و همگام انجام ندادند
با جايگزين کردن يک انسان با يکي از شامپانزه ها هنوز شامپانزه همکاري نمي کند
البته در ابتدا
اما سرانجام او پاداش شيرين همکاري را تجربه مي کند
در نهايت، شامپانزه ياد مي گيرد که درخواست کمک کند
يک شامپانزه محتاج ممکن است از انسان کمک بگيرد
اما آيا او به انسان کمک مي کند؟
در تمام سالهايي که به ميمون ها آموزش مي دادم بيشترين کشفي که منو شگفت زده مي کرد
اين بود که اونها به انسان کمک مي کنند
اگر شما براي برداشتن چيزي که در دسترستون نيست تقلا کنيد
اگر اونها بفهمند که شما دنبال چي هستين بهتون کمک مي کنند
البته اگر شما موزتون بيفته
بايد ديگه فراموشش کنيد، ديگه بهتون برنميگردونن
شامپانزه ها مي توانند بفهمند که ديگري چه چيزي مي خواهد
يک تحقيق نشان مي دهد که اونها مي توانند رفتار ديگران را به صورت بد يا خوب تفسير کنند
در لايپزيک آلمان، يک شامپانزه سيني غذايي را دريافت مي کند
در همان زمان يک طناب که به سيني وصل است را به او مي دهند
او هر زمان که بخواهد مي تواند طناب را بکشد تا همه غذاها ريخته و بدين صورت به آزمايش پايان دهد
يک شامپانزه ديگر اکنون وارد قفس مي شود
شامپانزه تازه وارد آزاد است تا طناب دوم را بکشد و غذاها را به طرف خود بياورد
شامپانزه اول خشمگين مي شود
او طناب مخفي را مي کشد و بازي تمام مي شود
آيا اون فقط عصباني شد؟
يا از دزد غذاهايش انتقام گرفت؟
براي فهميدن اين موضوع محقق جاي غذا را عوض مي کند
اين بار هم شامپانزه اول غذايش را از دست داده
چيزي که الان تغيير کرده اينه که الان مسئوليت از دست دادن غذا ميمون دوم نيست
زماني که محقق جاي غذا را عوض مي کند
کمتر احتمال دارد که شامپانزه اول ظرف غذا را واژگون کند
که نتيجه اش مجازات يک شامپانزه بي گناه است
پس شامپانزه ها عدالت رو درک مي کنند و مي توانند با انسان ها همکاري کنند
آيا آنها ميتوانند با خودشان به صورت خودجوش همکاري کنند؟
محققين روي يک تخته مقداري ميوه گذاشتند و آن را خارج از دسترس شامپانزه ها قرار دادند
شامپانزه ها پشت ميله ها قرار دارند تا از غذا دور باشند
به خاطر اينکه آنها قوي و خطرناک هستند و از روي احساسات تصميم مي گيرند
وقتي يک شامپانزه به تنهايي بتواند دو سر طناب را به طرف خود بکشد تمام غذاها را به دست مي آورد
در آزمايش بعدي سر طناب ها از هم خيلي دور هستند
اگر شامپانزه فقط يک سر طناب را بکشد طناب از دور تخته خارج مي شود
شامپانزه انتخاب ديگري هم دارد
او مي تواند قفل درب را باز کند تا شامپانزه اي که در حال تماشاست به کمک او بيايد
الان دو شامپانزه با هم همکاري کردند
اما آزمايش ها نشان داد که اين کار گروهي به راحتي به دست نمي آيد
کمک کننده (شامپانزه دوم) بايد يک دوست باشد و غذا بايد در دو ظرف جداگانه باشد
آيا ميمون هاي مهربان تر بهتر با هم همکاري مي کنند؟
در منطقه حفاظت شده "لولا يا بونوبو" در کنگو
قرباني هاي تجارت حيوان توسط مادر جديدشان نگهداري مي شوند
وقتي اين بونوبو ها بزرگتر شوند
در محيط باز روزهايشان را سپري مي کنند تا بتوانند زندگي در جنگل را به خوبي ياد بگيرند
بونوبوها اجتماعي ترين گونه ميمون هاي بزرگ هستند
و در گروهشان همه دوستان با هم رابطه جنسي دارند
راهي ساده براي از بين بردن فشارها
اين بونوبو هايي که از شامپانزه ها آرامتر هستند در آزمون همکاري چطور رفتار مي کنند؟
غذا در قسمت وسطي به طور اشتراکي براي هر دو بونوبو گذاشته مي شود
باشه، آماده اين؟ يک، دو، سه
غذا در يک بشقاب قرار داده شده است براي هر بونوبو خيلي راحته که به طور انفرادي عمل کنه
تا يکي ديگه رو به طرفي هل بده و خودش همه غذا رو تصاحب کنه
مدتي طول ميکشه تا بونوبوها بفهمن بايد چکار کنند
اما زود اونا غذا رو به طرف خودشون ميکشند
با خلق و خوي مهربان و سازشگري که بونوبوها دارند روحيه همکاري در آنها قوي تر از شامپانزه هاست
در حقيقت بونوبوها بيشتر از اين ها با هم همکاري مي کنند
وقتي يک بونوبوي نر جوان در ژاپن مرده بود کارگرها سعي داشتند جنازه او را از آن جا بردارند
پرسنل تصميم گرفتند که با چوب جنازه را به طرف درب نزديک کنند
آنها دفاع جانانه و غير قابل تصوري را از جنازه به نمايش گذاشتند
اين کار همه رو متعجب کرده بود. اونها تمام تلاششون رو مي کردند
اين عکس العمل بونوبو ها واقعا جالب بود
اونها هيچ رابطه خوني با بونوبوي مرده نداشتند
اما هنوز خودشون رو براي محافظت از جنازش در معرض خطر قرار مي دادند
اين که آنها حمله انسانها را دور ميکنند نشان از همدلي و همکاري بالاي آنهاست
اما چه چيزي باعث اين همکاري گروهي مي شود؟
آيا آنها تعداد پرسنل را با تعداد گروهشان مقايسه مي کنند؟
آيا اونها مي تونند همه اين مسائل را محاسبه کنند؟
در دانشگاه کيوتو، آزمايش هاي تتسورو ماتسوزاوا
نشان داد که شامپانزه ها مي توانند يک کار عجيب با اعداد انجام دهند
او ابتدا يک شامپانزه به نام آي را آموزش داد
تا عددي را که مربوط به تعداد نقطه هاست لمس کند
آي از صفر تا نه را ياد گرفته
ماتسوزاوا شماره ها را به صورت درهم و برهم بر روي صفحه نمايش به آي نشان داد
آي به سرعت فهميد که بايد شماره ها را از کم به زياد لمس کند
در آزمون نهايي به محض اينکه آي شماره يک را لمس مي کند
مربع هاي سفيد رنگ اعداد را مخفي مي کنند
آيا شامپانزه ها مي توانند همه اعداد و جاي دقيقشان را به خاطر بسپارند
و آنها را دقيق و مرتب لمس کنند؟
چيزي که اتفاق افتاد واقعا شگفت انگيز بود
بيشتر و بيشتر از چيزي که انتظار داشتيم بود
براي آي يادگيري اعداد يک چالش بزرگ بوده است
تقريبا زماني را که براي يادگيري عدد سه تلاش کرده
براي عدد چهار و پنج هم همان قدر تلاش کرده
يا حتي بدتر، ميشه گفت براي يادگيري پنج بيشتر از چهار زحمت کشيده
آي احساسي را که بچه ها زمان يادگيري اعداد دارند را تجربه نمي کند
زماني که بچه ها متوجه ميشن که شما براي رفتن به عدد بعدي يک عدد رو به قبلي اضافه مي کنيد
در امريکا يک ميمون ديگر استعداد شگفت انگيزي را در فهميدن کلمات به نمايش مي گذارد
يکم چوب جمع کن
خوبه
بونوبويي به نام کنزي در منطقه اي در لوا است که مخصوص نگهداري ميمون هاي بزرگ مي باشد
او انگليسي را بدون هيچ آموزش مستقيمي ياد گرفته است
کليد رو توي يخچال بذار
ماسک گذاشتن براي اينه که کنزي با حرکات صورت طرف مقابل راهنمايي نشود
محقق "سو سويج رومبا" قوه ادراک اين بونوبو را مورد آزمايش قرار مي دهد
کارت خوب بود
برو توپ رو از اون بيرون بيار
خيلي خوب بود.ممنون کنزي
سويج رومبا به کنزي 3000 لغت انگليسي کاربردي را ياد داده است
در حاليکه ديديم ميمون ها مي توانند به اعداد و لغات تسلط پيدا کنند
محققين ديگري نشان مي دهند که چيز ديگري باعث مي شود تا همکاري در بين آنها محدود باشد
ميمون ها رفتار هاي احساساتي دارند مثل برتري جويي، خشونت
که بيشتر اوقات باعث رفتارهاي لحظه اي بدون فکر ميشه رفتارهايي که احساسي هستند
در يک آزمايش مهم رفتارهاي احساسي شامپانزه ها مورد بررسي قرار گرفت
سالي بويسن از دانشگاه اوهايو از يک شامپانزه مي خواهد از بين دو بشقاب شيريني يکي را انتخاب کند
خوب، تو داري به دقت تماشا مي کني؟
ما توي اين ظرف يک، دو، سه، چهار تا قرار ميديم
خانوم پريس، خوب داري ميبيني؟
شيبي (اسم شامپانزه)؟
و حالا دو تا هم اينجا ميذاريم
حالا کدومو به سارا بديم؟
باشه. اينارو به سارا ميديم و شيبي اين دو تا رو برميداره
پس سارا چهار تا ميگيره و شيبي فقط دو تا
آه، چقدر بد
دليل اينکه شامپانزه شيريني هاي بيشتر رو از دست داد اين بود که حواسش نبود که سالي بعد از اشاره به چهار شيريني به چه کسي اشاره مي کند
آيا او مي تواند ياد بگيرد که براي به دست آوردن شيريني بيشتر با احساساتش مقابله کند؟
تو ميخواي سارا اينو داشته باشه؟
اين خوبه. اين خوبه. تو اين يکي رو به دست آوردي
آره، سارا پنج تا گرفت و شيبا يکي
اوه، اين شرم آوره
اين خيلي شگفت انگيزه که در اين تحقيق شامپانزه هيچ گاه نمي تواند بر حرص و طمعش غلبه کند و احساسي تصميم مي گيرد
اون هميشه به ظرف بيشتر اشاره ميکند و در آخر شيريني کمتري گيرش مي آيد
آزمون کنترل احساسات بر روي انسان هم انجام شد
در ازموني قديمي در سال 1970
محقق به يک بچه چهار ساله يک انتخاب آسان داد
اگه صبر کني تا من برگردم
من به تو هم پاستيل هاي اين ظرف رو ميدم و هم تمام پاستيل هاي خرسي رو که توي اين يکي ظرف هست رو برات ميارم، باشه؟
اما اگه نميتوني صبر کني، ميتوني اين دکمه رو فشار بدي، اينجوري
و اون موقع من برميگردم و تو فقط ميتوني پاستيل خرسي هاي اين ظرف رو داشته باشي
باشه؟ من زود برمي گردم
آزمون يک نتيجه قاطع و هماهنگ نداشت اما جالب بود
کودکان بزرگتر در برابر وسوسه شدن مقاومت کردند
البته کودکاني که نمرات کلاسي بهتري از بقيه داشتند چند سال جلوتر از همسن هاي خودشان در اين آزمون بودند
در هر صورت تفاوت بين انسانها در اين آزمايش کم بود
با احتساب اختلاف بزرگي که بين انسانها و ميمون ها وجود دارد
شايد اولين چيزي که در زمان تکامل نوع بشر اتفاق افتاد
اين بود که عکس العمل هاي احساسي در ما نسل به نسل کمتر و کمتر شد
شايد اين يکي از بزرگترين تفاوت ها باشد
که توضيح مي دهد چرا ما انسان ها اينقدر متفاوت از ميمون ها مشکلاتمان را حل و فصل مي کنيم
ما توانايي کنترل احساساتمان را داريم
آيا مي توان به ميمون ها مهارتي آموخت که بتوانند بر احساساتشان تسلط يابند؟
حالا تو با دقت داري مي بيني
سالي بويسن يک شامپانزه را براي درک اعداد آموزش داده است
حالا او آزمايش شيريني ها را دوباره تکرار مي کند
اما اين بار به جاي خوراکي يک عدد را در هر ظرف قرار مي دهد
تو ميخواي که دو تا به سارا بديم؟ باشه
دو تا ميديم به سارا، و تو شش تا گيرت مياد
مسئله مهمي که فهميده مي شود اين است که شامپانزه الان قادر به فهميدن چيزي است که قبلا نميفهميده
يعني اشاره به عدد کوچکتر براي رسيدن به جايزه اي بزرگتر
نشانه ها (اعداد) مي توانند آنها را در تصميم گيري راحت کنند
آنها مي توانند بين ميمون و احساساتش فاصله ايجاد کنند
اما خارج از اين آزمايشگاه، به نظر نمي رسد ميمون ها بتوانند از اعداد و نشانه ها استفاده کنند
با همه اين ها، به نظر مي رسد مغز ميمون با خيلي از خصوصيات مغز انسان اشتراک دارد
آنها احساسات اجتماعي پيچيده اي دارند
مي توانند همکاري کنند
آنها فرهنگ دارند
پنج
چهار
سه
دو
يک
راکت احساسات آنها روي سکوي پرتاب است
چرا اين راکت احساس هنوز خاموش نشده است؟
در يک روز عادي، بشر هزاران چيز جديد کشف مي کند
ده ها هزار پيام در اينترنت رد و بدل مي کند
و ميليون ها فکر جديد مي کند که قبلا به آن فکر نکرده است
نزديک ترين خويشاوندان ما متفاوت هستند
در يک روز خوب، يک ميمون خوش شانس از يک وسيله براي شکستن گردو استفاده مي کند
چه چيزي فرهنگ ميمون ها را برخلاف فرهنگ انسان از مشتعل شدن باز مي دارد؟
مطالعات جديدي که مغز انسان و ميمون ها را مقايسه مي کند مسئله شگفت انگيزي را فاش کرده است
بونوبو ها مثل کنزي نبوغ خاصي از خود نشان مي دهند
کنزي، ميتوني کفش هاي "سو" رو در بياري؟
ميتوني کفش هاي منو در بياري لطفا؟
بايد گره هاشو باز کني
حتي شکاک ترين اشخاص هم با اين نظر موافق هستند که کنزي
در بين حيوانات بيشترين لغت رو درک مي کند
همچينين او از يک سري نشانه هاي تصويري براي ارتباط برقرار کردن استفاده مي کند
اما در بررسي بيشتر، مشخص شد کنزي همچون بقيه ميمون هاي بزرگ، فاقد بعضي از ويژگيهاي هوشي بود
بيشتر مواقع، او از نشانه ها براي درخواست چيزي استفاده مي کند
براي گفتن "منو ببر اونجا" يا "اونو بهم بده"
کنزي براي صحبت در مورد آب و هوا نشانه ها را به کار نمي برد
همچنين براي يک مکالمه کوتاه که خيلي از مردم بهش فکر مي کنند
زماني که بچه هاي انسان با ديگران ارتباط برقرار مي کند
اونها مشغول يک مکالمه واقعي مي شوند به طوري که هر کدام از طرفين گفتگو
به صحبت طرف مقابل پاسخ مي دهند و به اين صورت نوبت صحبت به طرف مقابل مي رسد
و آنها هنگامي که چيزي رو نفهمند از شما تقاضا مي کنند آن را واضح تر بيان کنيد
پس تو ميگي ها؟ يا ميگي اره
و اينجوري شما به طرف مقابلتون اجازه مي دهيد بداند که ارتباطتون چطور پيش مي رود
براي انجام يک مکالمه واقعي
هر کسي که صحبت مي کند نياز به هوشي دارد که بفهمد طرف مقابل در حال فکر به چه چيزي است
به اين توانايي ذهن خواني مي گويند
اين استعداد در کودکان به طور کامل رشد نيافته است
آهاي، زو، حدس بزن امروز ميخوايم چکار کنيم؟
امروز ميخوايم با شاهزاده سالي که اينجاست يه بازي کنيم
ميبيني؟ اين شاهزاده ساليه اون توپي رو که خيلي دوستش داره برمي داره
اين توپشه
اما اون ميخواد بره يه جايي چون يه کاري داره
پس اون توپش رو اينجا توي اين کيسه قايم مي کنه
ديدي که شاهزاده سالي توپ رو اونجا توي کيسه بنفش قايم کرد؟ آره؟
حالا اون ميره اون ميره تا يکم کاراشو انجام بده
حالا تا وقتي که سالي اينجا نيست ما يه شوخي کوچيک باهاش مي کنيم، باشه؟
ما توپشو از توي اين کيسه بنفش ميذاريم توي اين کيف سبز
ديدي که ما چجوري توپشو از اونجا تکون داديم؟
خوب، حالا حدس بزن چي ميشه؟ شاهزاده سالي برمي گرده
ايناهاش. اون برگشت
ميتوني بهم بگي، شاهزاده سالي براي برداشتن توپش اول کدوم کيسه رو مي بينه؟
اينجا توي کيسه سبز؟
..... مي توني بهم بگي، چرا شاهزاده سالي
بچه سه ساله در مورد اينکه ديگران چه چيزي مي دانند اشتباه مي کند
چيزي که در مورد بچه هاي سه ساله خيلي جالب است
اين است که چطور مي توان آنها را متقاعد کرد که جوابشان اشتباه است
اونها خيلي مطمئن به کيسه اي که واقعا توپ در آن است اشاره مي کنند
چون اون ميخواد شاهزاده به توپ برسه و توپ هم واقعا توي اون کيسه است
اما اکثر بچه هاي چهار ساله قدرت ذهن خوانيشان کامل شده است
ميتوني بهم بگي سالي اول توي کدوم کيسه رو نگاه ميکنه؟
اون کيسه بنفش رو نگاه ميکنه و توپش رو پيدا ميکنه
پس اون ميره کيسه بنفش رو نگاه ميکنه و توپشو پيدا ميکنه
اخيرا در سال 2001، آزمايش ها حاکي از آن بود که
ميمون ها نمي توانند بفهمند که ديگران به چه چيزي فکر مي کنند
اما آزمايش هاي جديد شروع به فاش کردن توانايي هاي غير قابل انتظاري در آنها کرد
در يک مطالعه، وقتي شامپانزه به غذا نزديک ميشد برايان غذا را از دسترس او خارج مي کرد
به طوري که خودش را به عنوان يک رقيب مطرح مي کرد
سپس او ديد خود را با يک مانع از يک طرف مسدود کرد اما طرف ديگر را باز نگه داشت
به نظر ميرسه اونها نقشه مي کشند و با خودشان مي گويند
باشه، من اين غذا رو ميخوام، و احتمال اينکه من اونو از طرفي که اون نمي بينه به دست بيارم بيشتره
پس اگه من از اون طرف دزدکي حرکت کنم اون منو نميبينه
بعد ميتونم موزي که اونجا هست رو داشته باشم
به نظر مي رسد اين شامپانزه مي داند که در ذهن اين شخص چه چيزي مي گذرد
و اينکه اون کدوم طرف رو ميتونه ببينه و کدوم طرف رو نميتونه
پس شامپانزه ها با ما در قسمتي از توانايي ذهن خواني مان اشتراک دارند
آيا ما توانايي هاي ذهني خاصي داريم که فقط در ما انسان ها باشد؟
از يک آزمايش، يک مدرک کليدي و مهم به دست آمد
برمي گرديم به دانشگاه تگزاس
ويکتوريا هورنر، نشان مي دهد که چطور يک شامپانزه براي به دست آوردن يک خوراکي، معماي يک جعبه را حل مي کند
ابتدا اوضربه مي زند
سپس ميله را هل مي دهد
سپس او دوباره ضربه مي زند
شامپانزه خيلي دقيق تقليد مي کند و شيريني را به دست مي آورد
اين بازي که ميخوايم با هم انجام بديم با يک جعبه مخصوصه که من آوردمش، باشه؟
اينم از پاستيل خرسي، حالا نوبت توئه
کودکان حرکات رو دقيق تر از شامپانزه ها تقليد مي کنند
نگاه کن. تو به دستش آوردي، خوبه
اينم از پاستيل خرسي.کارت خوب بود
دومين جعبه اي که من به شامپانزه ها نشان دادم اين يکي بود
اين جعبه دقيقا مثل جعبه غير شفاف قبليه
به جز اينکه اين از ماده اي ساخته شده که توش رو ميشه ديد
فقط الان ميشه متوجه شد ضربه زدن به روي جعبه و درونش هيچ فايده اي نداره
جعبه يک سقف و لايه کاذب داره
شامپانزه ها يک راست سر اصل مطلب ميرن
اونها مراحل اضافي رو انجام نميدن
اونها با همين حرکت به خواستشون که خوراکيه مي رسند
چيزي که اين آزمايش به ما نشان داد اين بود که اين شامپانزه ها صرفا ميمون هاي بي فکري نيستند
اونها يه سري چيزا رو درک مي کنند چيزي بيشتر از علت و نتيجه
ما چيزي کاملا شگفت انگيز رو پيدا کرديم
بچه ها ميل زيادي به تقليد کردن دارند
حتي زماني که آنها کاري رو انجام مي دهند که خيلي احمقانست
به نظر مي رسد چيزي که در اين آزمايش جلب توجه مي کرد اين بود که شامپانزه ها از کودکان باهوش ترند
ايناهاش، تو به دستش آوردي
چرا کودکان کورکورانه تقليد مي کنند؟
نکته اي که از رفتار کودکان فهميده مي شود اين است که آنها مي خواهند خودشان را بزرگ نشان دهند
ميخوان مثل يک معلم باشند
بچه ها انتظار دارند بقيه فکر کنند که آنها منحصر به فردند
شامپانزه ها مي توانند تقليد کنند، ولي به اعتقاد اکثر محققين آنها همديگر را آموزش نمي دهند
براي رسيدن به ايده هاي جديد يادگيري از ديگري سريع ترين راه است
سريع تر از يادگيري با تقليد
سريع تر از اختراع يک تکنولوژي در يک مکان ابتدايي
در کودکان، ميل شديد به ياد دادن قبل از يادگيري زبان، خودش را نشان مي دهد
خودش را در يک حرکت ساده فريبنده نشان مي دهد: اشاره کردن!
يک کودک خردسال مي داند که ليواني که به آن اشاره مي شود ليواني است که درونش شيريني مخفي شده است
والدين عاشق وقتي هستند که بچه هاشون شروع به اشاره کردن مي کنند
به خاطر اينکه اين دليلي است بر تلاش بچه ها براي ارتباط برقرار کردن با آنها
قطعا والدين متوجه تفاوتي که
بين بچه هايي که به چيزي اشاره ميکنند تا اون چيز رو بگيرن و بچه هايي که به چيزي اشاره مي کنند تا اونو نشون بدهند مي شوند
به نظر نمي رسد ميمون ها اين نوع اشاره کردن را بلد باشند
براي اين بونوبو مهم نيست که برايان به چه چيزي اشاره مي کند
اون خيره نگاه مي کنه يا بدنشو خم ميکنه
اين بونوبوي جوان از اينکه برايان ميخواهد با او ارتباط برقرار کند بي اطلاع است
اونها متوجه اشاره کردن نمي شوند
حتي بعد از اينکه شما بارها و بارها اين کار رو انجام بدين اونها متوجه اطلاعاتي که بهشون ميدين نميشن
و اين براي هر کسي جالب و قابل توجهه
اشاره کردن نياز به يک مهارت ذهني مخصوص دارد
يک تفاوت کوچک در مغز که باعث تفاوت هاي زيادي بين ما و ميمون ها مي شود
زماني که من اشاره مي کنم، توجه شما را به طور مستقيم به چيز سومي جلب مي کنم
و تو مجبوري متوجه اشاره من به اون چيز بشي
و اين منم که ازت ميخوام تا به اون چيز توجه کني
پس در اينجا بين ما و اون چيز يک مثلث وجود داره
اين مهارت ذهني، اين مثلث موتور محرک کار تيمي است
چيزي که شما بين بچه و مادرش ميبيني اين است که
مادر به صورت مداوم تلاش مي کند تا به بچه اش نشان دهد که چه کاري بايد انجام دهد
و بچه تلاش مي کند تا خودش را با خواسته هاي مادر تطابق دهد
پس شما يک مثلث کامل رو مي بيني که بين مادر و بچه اش
و چيزهايي که آنها سعي مي کنند با آنها کار کنند، وجود داره
اين يک شناخت موفقيت آميز و خاص است
به خاطر دلايلي کودکان اين رفتار را به طور طبيعي انجام مي دهند تقريبا بلافاصله و بدون هيچ فکر کردني
جالبه که ميمون ها نمي تونن اينکار رو انجام بدن
ما مدرکي نداريم که نشان دهد
ميمون ها اهداف مشترکي را بر اساس تعهدات مشترک دارند
آنها با هم کار مي کنند و فعاليت هايشان را با هم هماهنگ مي کنند
اما براي رسيدن به اهداف مشترک تعهدات مشترک و هماهنگي ندارند
اين مثلث ارتباطي هسته اوليه اي است که ياد دادن را ممکن مي سازد
انسان ها اين مهارت رو دارند ميمون ها به نظر ميرسد که فاقدش هستند
اما ميمون ها يک چيز ديگر رو هم از دست مي دهند
:و اون کليد موتور احساساته. يعني
اشتياق و علاقه براي اينکه ديگري تشويقمان کند
خوبه. کارت خوب بود. آفرين
اين يک نوع مشوقه، کمک کردن و تشويق کردن پايه و اساس ياد دادن است
به نظر مي رسد که تشويق فقط يک مسئله ضروري براي يادگيري نيست
بلکه انگيزه اي براي آموزش دادن هم محسوب مي شود
به نظر مي رسد اين به طور فراگير در انسان ها وجود دارد و شايد به طور رازآلودي در ميمون ها از دست رفته باشد
تکه هاي پازل الان کنار هم قرار گرفته است
ميمون ها فرهنگ دارند، يک موفقيت نادر در دنياي حيوانات
آنها با تقليد کردن مي توانند از هم چيزي ياد بگيرند
اما اين پروسه ضعيفه، معمولا کنده و خيلي راحت ميتونه به جاي تکامل عقب گرد داشته باشه
شايد در اينجا اشتباهات زيادي وجود داشته باشد
از دست دادن نو آوري هاي فرهنگي زيادي وجود دارد
بين نسل هاي شامپانزه ها
اگر يک ميمون چيز جديد، مهم و جالبي را اختراع کند
ممکن است ديگران از او ياد بگيرند و ممکن هم هست که ياد نگيرند
منحصر بفرد در ميان حيوانات
انسان ها هستند که هم احساس نياز به تشويق و هم توانايي ذهني براي ياد دادن به يکديگر را دارند
زماني که شما دانش آموز بوديد وقتي چيزي را تماشا ميکرديد يادگيري به سرعت اتفاق مي افتاد
به اين خاطر که ياد گرفتن در حال پيشرفت بود
سنت هاي فرهنگي انسان ها يک بناي با کيفيت است
که هر نسلي روي انباشته ها و سازه هاي نسل قبل چيزهاي جديدي مي گذارد
پس اگر شما به تاريخ هر تکنولوژي جالبي نگاه کنيد
با يک مباني ساده اي شروع شده است و سپس بچه هاي اون نسل اين مباني ساده را آموخته اند
و سپس بعضي نوابغ آن را بهبود بخشيده اند
و بقيه اين راه رو پيش گرفتند و اونو به سطح کاملي ارتقا داده اند
يک ميمون شايد روي شونه ديگري قرار بگيرد
اما فقط انسان ها مي توانند بر شانه هاي بلند دانش و خرد قرار گيرند
اين امتياز بزرگي است که بتوني با اين حيوانات کار کني و سعي کني بفهمي که
چي توي سرشون مي گذره وقتي که با احتياط و ملايم به شما نگاه مي کنند
آيا اينجوري فکر مي کنند؟ واي، اين چه مرد خوبيه
يا با خودشون ميگن کاش ميشد بفهمم چي توي سرش مي گذره
يا با خودش داره ميگه، اونجا چيه؟
آشغاله؟ يا خوردنيه؟
با وجود محدوديت هايي که اين موجودات دارند
وقتي که ما به چشمان يک بچه شامپانزه نگاه مي کنيم اختلاف زيادي رو متوجه نمي شيم، اما يک ارتباط عميق رو حس مي کنيم
ما نميتونيم جلوي حس خودمون رو در کمک به يک شامپانزه که کمک ميخواد بگيريم
يا زماني که يک گروه بونوبو که با هم نسبتي ندارند با هم در برابر حمله ديگران دست به دفاع مي زنند
يا يک مادر که جنازه بچه اش را رها نمي کند
اما به عنوان اجتماعي ترين ميمون
ما نمي توانيم به ذهني که پشت هر چهره آشنايي وجود دارد(ميمون ها) کمک کنيم تا بتواند احساسات و دانش مارا ياد بگيرد و پيشرفت کند
و شايد پشت اين ناتواني حرف بيشتري در مورد ما باشد تا آنها
مترجم: اميرحسين پاشايي email: amiramir3050@gmail.com yahoo id: amir3050